Boşanma, nəfslərinin özünü idarə etməsinə icazə verən bəzi insanlar üçün, qarşı tərəflə olan bütün mənfəətlərin sona çatdırılması mənasını verir. Belələri mənfəətlər bitdiyindən qarşı tərəfə qayğı və maraq göstərmək üçün heç bir səbəb qalmadığına inanırlar. Çox vaxt ayrıldıqları insanlara qarşı bütün sevgi və hörmət hisslərini də itirdikləri üçün onlara qarşı yaxşılıq etmək istəmirlər. Yalnız öz mənfəətlərini düşünür, qarşı tərəfin vəziyyətini, çətinlik və ehtiyac içərisində olduğunu nəzərə almırlar.

İman edənlərin belə vəziyyətlə qarşılaşdıqda göstərdikləri münasibət isə çox fərqli olur. Onlar, etdikləri hər işdə sadəcə Allahın razılığını qazanmaq üçün şəxsi istəklərinə, ya da nəfslərinin eqoist təlqinlərinə görə hərəkət etmirlər. Allahın razı olduğu münasibətin Quran əxlaqına və vicdana uyğun olduğunu bilirlər. Buna görə boşanma zamanı da ən gözəl əxlaqa tabe olurlar. Allah Quranın “Qadınlarınızı boşadığınız və onların gözləmə müddəti başa çatdığı zaman onları ya xoşluqla saxlayın, ya da xoşluqla buraxın….” (Bəqərə Surəsi, 231) ayəsiylə, insanlara qadınları boşadıqları zaman gözəlliklə buraxmalarını bildirmişdir. Möminlər bu məsələdə son dərəcə həssas davranırlar. Allahın razılığını qazana bilmək məqsədilə yaşadıqları üçün, boşanacaqları adama qarşı da eyni xoş niyyətli, mərhəmətli, nəzakətli, hörmətli və incə düşüncəli rəftar edirlər. Evlənərkən, ya da evləndikdən sonra bir-birlərinə qarşı necə sevgi və hörmət bəsləyirdilərsə, bu əxlaqlarını boşanma əsnasında da qoruyarlar. Boşanma aralarında mübahisəyə, ya da incikliyə səbəb olmur. Qarşı tərəfi çətinliyə salan, narahat edən hərəkətlər etməkdən çəkinirlər. Allah Quranın başqa bir ayəsində boşanılan qadınlara qarşı göstərilməli olan əxlaqı bu şəkildə  bildirmişdi:

“Ey iman gətirənlər! Əgər mömin qadınlarla evlənib onlara toxunmadan əvvəl talaqlarını versəniz, artıq onlar üçün sizə gözləmə müddəti saymağa ehtiyac yoxdur. Belə olduqda onlara bir şey verib gözəl tərzdə sərbəst buraxın!” (Əhzab Surəsi, 49)

Paylaş

Halbuki, bu düşüncə tamamilə səhvdir. Xüsusilə də cahiliyyə cəmiyyətlərindəki qadın xarakterində görünən emosionallıq, insanın zəif xarakter göstərməsinə səbəb olur. İnsan hadisələr qarşısında duyğularının onu istiqamətləndirdiyi şəkildə hərəkət etdiyi üçün ağılla davranmır. Məntiqli və doğru düşünə bilmir, məqsədəuyğun qərarlar qəbul edə bilmir.

Müsəlman qadın, bütün həyatını və xarakterini  Qurana əsasən təyin etdiyi üçün nəfsin bu xüsusiyyəti və ona qarşı necə mübarizə aparmalı olduğu haqqında ən doğru məlumatlara malikdir. Emosionallığın insanı ağıldan uzaqlaşdırdığını, doğru düşünməsini əngəllədiyini, həqiqətləri olduğu kimi görməsinə maneə törətdiyini, insanı zəif, müqavimətsiz və gücsüz hala gətirdiyini bilir. Bundan başqa cahiliyyə əxlaqının səbəb olduğu qadın xarakterinə uyğun olan duyğulanmaq, kədərə qapılmaq, ağlamaq, deyinmək, hirslənmək, qısqanclıq etmək, içinə qapanmaq kimi davranışların, imanlı insanın xarakteriylə uyğun olmayan xüsusiyyətlər olduğunun da şüurundadır. Çünki bütün bu davranışlar Allahın bəyənmədiyi və insanın bunlardan uzaqlaşmalı olduğu davranışlardır. Bu mənfi davranışların hər biri insanın təməldəki bəzi inanc pozuqluqlarından və bəzi gerçəklərin kifayət qədər şüuruna varmamasından qaynaqlanır. Asanlıqla hüznə qapılan, ağlayan, nəfsinə məğlub olan, qısqanclıq edən, durğunlaşan, içlərinə qapanan insanlar Allahın gücünün, hər şeyi xeyir, hikmət və ədalətlə yaratdığının, istədiyi an istədiyi hər şeyi reallaşdıra biləcəyinin, insanların dualarına cavab verəcəyinin şüurunda deyillər. Hadisələr qarşısındakı bütün kədərləri, hirsləri, qısqanclıqları həmişə bu dünyagörüşündəki səhvlərdən və inanc pozuqluqlarından qaynaqlanır.

Allaha könüldən bağlılıq, səmimi təslimiyyət, hər hadisənin Allahın idarəsində olduğunu bilərək, hər şeyi xeyir gözüylə qiymətləndirmək, insanın duyğularına qapılıb mənfi münasibət  göstərməsinə mane olur. Müsəlman qadın Allaha olan güclü sevgisi və dərin Allah qorxusundan, emosionallığın səbəb olduğu bütün yanlış davranışlardan diqqətlə çəkinir. Müsəlman qadın Allahın ” Və o kəslər ki: “Ey Rəbbimiz, bizə zövcələrimizdən və uşaqlarımızdan gözümüzün işığı olacaq övladlar ehsan buyur və bizi müttəqilərə imam (rəhbər) et! – deyərlər.” (Furqan Surəsi, 74) ayəsiylə bildirdiyi şəkildə bütün hərəkətləriylə, xarakterləriylə, yüksək əxlaqıyla insanlara nümunə olmağı hədəfləyən insandır. Bu da ona heç bir hadisə qarşısında aciz qalmayan güclü bir şəxsiyyət qazandırır.

Mömin qadınlar, əsasən qadın əxlaqında geniş şəkildə görünən bu emosional davranışlardan çəkinib güclü xarakter göstərməklə, bu xarakteri mənimsəyən qadınlar üçün gözəl nümunə olacağını bilir və belə bir şüurla, məsuliyyətlə hərəkət edirlər. Allahın “… nəfsinin xəsisliyindən qorunub saxlanılan kimsələr – məhz onlar nicat tapıb səadətə qovuşanlardır! ” (Həşr Surəsi, 9) ayəsiylə bildirdiyi kimi nəfslərini pisliklərdən təmizlədikləri üçün dünyada və axirətdə nemətə, rahatlığa qovuşur və xoşbəxtliyi ən gözəl şəkildə yaşayırlar. Emosionallığın insanlara yaşatdığı bütün çətinliklərdən, kədərlərdən uzaq olurlar.

Paylaş

Sevgini, hörməti və sədaqəti daimi edən, iman, Allah qorxusu və gözəl əxlaqdır. Bir insanı, imanı və əxlaqı üçün sevən adam, ailə həyatında da qarşısındakı adama qarşı hörmət bəsləyən, sadiq və gözəl əxlaqlı olacaq. Nə gəncliyini, sağlamlığını gözəlliyini itirməsi, nə də zənginlik kimi xüsusiyyətlərini itirməsi, həmin insanın sevgisinə və qarşı tərəfə verdiyi dəyərə təsir edə bilməyəcək. İmanı və Allah qorxusu olduğundan heç vaxt qarşı tərəfi narahat edən, çətinliyə salan hərəkətlər etməyəcək. Quran əxlaqına uyğun olaraq həmişə şəfqətli, mərhəmətli, ədalətli və xoşniyyətli olacaq, Allah qarşısında  məsuliyyət  daşıdığını unutmayacaq. Allah Quranda ailədə qadın və kişinin bir-birlərinə qarşı olan məsuliyyətlərini “… Onlar sizin, siz də onların libasısınız …” (Bəqərə Surəsi, 187) ayəsində bildirir. Allah bu ayədə insanlara qadın və kişinin ailə həyatında bir-birlərinə qarşı bərabərhüquqlu olduqlarını da xatırladır. Allahın ayədə bildirdiyi “libas” ifadəsi, tərəflərin bir-birləri üzərindəki qoruma xüsusiyyətlərini göstərir. Bu ayədə, həmçinin qadın və kişinin bir-birlərini tamamlayan xüsusiyyətlərinə də diqqət yetirilir.

Allah başqa bir ayədə də “Sizin üçün onlarla ünsiyyət edəsiniz deyə, öz cinsinizdən zövcələr xəlq etməsi, aranızda sevgi və mərhəmət yaratması da Onun qüdrət əlamətlərindəndir. Həqiqətən, bunda düşünən bir qövm üçün ibrətlər vardır!” (Rum Surəsi, 21) ifadəsiylə, ailədə “sevgi və mərhəmət” anlayışlarının əhəmiyyətinə diqqət cəlb edilir. İman edənlər ailədə qarşılıqlı olaraq, bir-birlərini Allahın onlara olan bir neməti və əmanəti qəbul edir, bundan ötrü də bir-birlərinə böyük dəyər verirlər. Hər cür çətinlik, ya da səhv qarşısında sevgini və mərhəməti əsas götürərək hərəkət edirlər. Qurana uyğun davranışın hər çətinliyin öhdəsindən gələcəyini və qarşılaşdıqları problemləri həll edəcəyini bilirlər. Bu da Allahın ayədə ifadə etdiyi kimi evliliyin mömin qadın və mömin kişi üçün bir-birlərində “dinclik və rahatlıq tapmalarını” təmin edən bir nemətə çevrilməsinə səbəb olur.

Allah Quranın “… bir-birinizlə yaxınlıq etmişdiniz…” (Nisa Surəsi, 21) ayəsiylə, evliliyin təmin etdiyi səmimiyyətə və yaxınlığa da diqqət yetirmişdir. İman edənlərin evlilikdəki bu səmimiyyətlərini, yaxınlıqlarını və bir-birlərini qiymətləndirməsinin səbəbi, bu şəxslərin axirətdə də sonsuza qədər davam edəcək bərabərliyi qarşılarına məqsəd qoymalarıdır. Əsl sədaqət bu düşüncəni tələb edir. Aralarında mənfəətlərə əsaslanan müvəqqəti sevgi olmadığı üçün və qarşılarına axirətdə sonsuza qədər birlikdə olmağı məqsəd qoyduqları üçün bir-birlərinə qarşı çox sadiq, yaxın və səmimi olurlar.

Göründüyü kimi Quran əxlaqı əsas götürüldüyündən, hər iki tərəf Allahdan qorxduqları, vicdanlı olduqları üçün daim gözəl bərabərlik şəraitində yaşayırlar. Bu cür sədaqət, vəfa, hörmət, sevgi, səmimiyyət, xoşniyyət kimi vacib əxlaq xüsusiyyətlərinin nəticəsində ailə davamlı və sabit olur. Bu xüsusiyyətlərdən məhrum olan insanların evlilikləri isə qısa müddətli olur.

Buna görə də İslam əxlaqında ailəli olmaq qadın üçün böyük rahatlıqdır. Sevgini, hörməti, sədaqət və vəfa hislərini ən gözəl şəkildə yaşadığı bərabərlikdir. Qarşısındakı insandan həmişə hörmət, sevgi və qayğı görür. Mübahisə, mənfəət mübarizəsi, üstünlük axtarışı, qürur, yalan kimi pis əxlaq xüsusiyyətlərinin olmaması, qadının ailədə Allahın ayədə bildirdiyi kimi, “dinclik və rahatlıq tapmasını” təmin edir.

Peyğəmbərimiz (s.ə.v.) öz həyatıyla bu mövzuda bütün möminlər üçün nümunə olmuşdur. Allah “Həqiqətən, Allahın Rəsulu Allaha, qiyamət gününə ümid bəsləyənlər və Allahı çox zikr edənlər üçün gözəl örnəkdir!” (Əhzab Surəsi, 21) ayəsiylə buna diqqət yetirmişdir. Peyğəmbərimiz bir çox sözündə mömin qadınların nə qədər dəyərli varlıqlar olduqlarını ifadə etmişdir. Bu sözlərindən birində

“Dünya müvəqqəti bərbəzəkdir. Dünya bərbəzəyinin ən xeyirlisi isə salehə qadındır”

şəklində buyurmuşdur.

Bir başqa hədisdə isə ailədə qadına göstərilməli olan qayğını və verilməli olan dəyəri

“Ən yetkin imana sahib mömin, xasiyyəti ən gözəl və ailəsinə qarşı ən nəzakətli, lütfkar olandır”

sözləriylə ifadə etmişdir. Bundan başqa Peyğəmbərimizin (s.ə.v.) göstərdiyi gözəl əxlaq bu sahədə bütün müsəlmanlar üçün gözəl nümunə olmuşdur. Bir hədisdə evlilikdə qadınlara qarşı göstəriləcək gözəl əxlaqın əhəmiyyətini belə xatırlatmışdır:

“Ən xeyirliniz, xanımlarına qarşı ən xeyirli olanınızdır. Mən xanımlarına qarşı sizdən ən yaxşı olanıyam.”

Bundan başqa Peyğəmbərimiz (s.ə.v.) Vida Xütbəsində:

“Qadınlar sizə Allahın bir əmanətidir. “

şəklində buyuraraq, qadınlara qarşı necə münasibət göstərmək lazım olduğunu bir daha vurğulamışdır.

Bütün həyatında olduğu kimi ailə həyatında da iman edənlər üçün gözəl nümunə olan Peyğəmbərimiz (s.ə.v.) xanımlarına qarşı daima şəfqət, mərhəmət və gözəlliklə davranmışdır. Hz. Aişə (r.ə)-dan rəvayət edildiyinə görə Peyğəmbərimiz  “Xanımlarına qarşı insanların ən mülayimi, ən gülərüzlü olanı idi. “

Paylaş

Bu xüsusiyyətlər olmadıqda insan dünyada etdiklərindən axirətdə Allah tərəfindən məsul tutulacağını düşünmədən hərəkət edər. Bu vəziyyətdə də nəfsinin istəklərini yerinə yetirməkdən qorxmaz. Niyyəti hər nə qədər pis də olsa bundan çəkinmək üçün özünə tutarlı səbəb tapa bilməz. O anda nəfsi hirslənməsini ilham edirsə dərhal bu təlqinə qapılar. Ya da qısqanclıq təlqini verib buna bağlı olaraq qarşı tərəfə pis münasibət göstərməsini  təlqin edirsə, bunu da dərhal tətbiq edər. Nəfsi hirsini, ya da qısqanclığını tənəli sözlər söyləyərək, lağ edərək, böhtan ataraq, yalan danışaraq, intriqa edərək, ikiüzlülük etməsini ilham edirsə bütün bunları heç düşünmədən dərhal edər. Allaha hesab verəcəyini düşünmədiyi üçün də bütün bunları tətbiq etməkdən heç qorxmaz.

Halbuki, bunların hamısı Allahın ayədə bildirdiyi kimi nəfsin insanları çağırdığı sərhəd tanımayan pisliklərindəndir. İnsan nəfsinin təlqinlərinə tabe olaraq hərəkət etdiyi zaman insanların nəzərində böyümür, əksinə kiçilir. İçindən gələn duyğuların pis olduğunu bildiyi halda onları idarə edə bilməmələri bu insanların zəifliklərini və vicdanla hərəkət etmədiklərini göstərir. Yetkin ola bilməmək, nəfsinin istəkləriylə zidd düşdüyündə ağıllı və məqbul hərəkət etməmək insanları hörmətdən salır. Halbuki nəcib və gözəl olan, Allahın ayədə bildirdiyi kimi nəfsin bütün bu pis təlqinlərinə qarşı ondan çəkinmək və vicdanla rəftar etməkdir. Bu, əmək tələb edən, amma eyni zamanda da insanı ucaldan, böyüdən, insanların hörmətini və sevgisini qazandıran əxlaqdır.

Allah Quranın “Onun köynəyinin arxadan çəkilib-cırıldığını gördüyü zaman (əri): “Doğrusu, bu sizin hiylələrinizdən (biri)dir. Həqiqətən sizin hiyləniz böyükdür” dedi.” (Yusuf Surəsi, 28) ayəsiylə qadınların “hiylə qurmağa münasib” xarakterlərinə diqqət çəkmişdir. Cahiliyyə əxlaqını yaşayan bəzi qadınlar hadisələr qarşısında ağıllı yollara müraciət etmək əvəzinə bunları hiylə quraraq, fitnəylə, yalan danışaraq həll etməyə çalışırlar. Şeytanın təlqinlərinə tabe olduqları üçün dürüstlüklə, açıq ürəklə, səmimiyyətlə təhlil edilməli olan mövzularda ikiüzlü və hiyləgər üsullara əl atırlar. İmanlı qadın isə Allahdan qorxduğu üçün cahiliyyə qadınlarının bu əxlaqından tamamilə uzaqdır.

Cahiliyyə əxlaqını mənimsəyən qadınlarda görülən xüsusiyyətlərdən bir başqası isə qısqanclıqdır. Allah Quranın “De ki: Səhərin Rəbbinə sığınaram. Yaratdığı şeylərin şərrindən, qaranlığı çökdüyü zaman gecənin şərrindən, düyünlərə üfürən-qadınların şərrindən, və həsəd etdiyi zaman, həsəd aparanın şərrindən.” (Fələq Surəsi, 1-5) ayələriylə qısqanc adamların şərrindən çəkinməyə diqqət çəkmişdir. Cahiliyyə cəmiyyətlərində bəzi qadınlar bu əxlaqı çox sıx yaşayırlar. Bu da onların şübhəli hərəkətlər etmələrinə, küsəyənliyə və bitib-tükənməyən mübahisələr yaşamalarına səbəb olur. Bu həyat tərzi isə onları bədbəxtliyə aparır. Qısqanclıqları ucbatından həm özlərinə, həm ətrafdakılara, həm də sevdikləri insanlara maddi-mənəvi böyük zərər verirlər. İmanlı qadın isə bu xüsusiyyətin insanı həm dünyada, həm də axirətdə hörmətdən salacağını və böyük itkilərə səbəb olacağını bilərək nəfsinin bu xüsusiyyətlərindən çəkinir.

Cahiliyyə cəmiyyətlərində bəzi qadınların sahib olduğu pis xüsusiyyətlərdən  biri də lağlağıçılıqdır.

Allah “Ey iman gətirənlər! Bir camaat digərini məsxərəyə qoymasın. Ola bilər ki, bunlar onlardan daha yaxşı olsunlar. Qadınlar da qadınları (lağa qoymasınlar). Ola bilər ki, bunlar onlardan daha yaxşı olsunlar. Bir-birinizə tənə vurmayın və bir-birinizi pis ləqəblərlə çağırmayın…” (Hucurat Surəsi, 11) ayəsi ilə qadınlara bir-birinə lağ etməməyi, pis ləqəblər qoşaraq hörmətdən salmamağı tövsiyə etmişdir.

Cahiliyyə əxlaqına sahib olan qadınlar axirəti düşünmədikləri üçün lağ etməkdə, insanların qüsurlarını əyləncə mövzusuna çevirməkdə qəbahət görmürlər. Məsxərəni pis hərəkət olaraq deyil, bir növ “zarafat tərzi” olaraq qiymətləndirirlər. Bəzən də insanları məsxərəyə qoymaq qaş-göz işarələri, bəzi üz mimikaları, ya da əl hərəkətləriylə ifadə edilir. Bəzən də bu mimikaların əvəzini pıçıltıyla etdikləri danışıqlar alır.

İmanlı qadın isə bu və buna bənzər hərəkətlərin heç birini etmir. Bütün bunların Allahın razı olmayacağı, insanı hörmətdən salan, nəciblikdən uzaqlaşdıran və şəxsiyyətini zədələyən davranışlar olduğunu bilir. Quran əxlaqına tabe olmağın insanı daim ən üstün mövqeyə gətirəcəyini bilərək bu xarakterində qətiyyətli olur.

Bunlarla yanaşı  Allah başqa bir ayədə də “Ey iman gətirənlər! Zənnə çox qapılmayın. Çünki zənn edilənlərin bir qismi günahdır. Bir-birinizi güdməyin, bir-birinizin qeybətini qırmayın. Sizdən biriniz ölmüş qardaşının ətini yemək istəyərmi? Siz ki, bundan iyrənirsiniz. Allahdan qorxun! Həqiqətən, Allah tövbələri qəbul edəndir, Rəhmlidir.” (Hucurat Surəsi, 12) şəklində bildirərək ‘zənnə qapılmağın, qeybət qırmağın, bir-birlərini güdməyin’ səhv olduğunu xatırlatmışdır.

Müsəlman qadın bu mövzuda da diqqətlidir və daim bu davranışlardan çəkinir. Quran əxlaqını yaşadığı üçün hər an səbirli və təmkinli olur. Məsələn: hirslənəcəyi vəziyyətlə qarşılaşdığında hirsini boğur. Ya da qarşısındakı insanların bir qüsurunu gördüyü zaman bununla əsla məsxərə etmir, əksinə ən gözəl şəkildə düzəltməyə çalışır. Bir başqasının özündən üstün olan bir xüsusiyyəti varsa, onu qısqanmaq əvəzinə gözəl tərzdə tərifləyir. Qarşılaşdığı hər münasibətə ən gözəl qarşılığı verməyə çalışır, Quran əxlaqına uyğun tərzdə hərəkət edir. Qarşısındakı insanlar ona qarşı xoş olmayan tərzdə cavablar versələr belə, o, yenə də təmkinli davranır, nəcib qadınlara məxsus davranış nümayiş etdirir.

Paylaş

Bu düşüncələrin hakim olduğu cəmiyyətlərdə qadınların işləyib müəyyən bir mövqeyə sahib olmalarına, hər hansı bir karyera əldə edərək zəkalarını, bacarıqlarını sübut etmələrinə əngəl törədilir. Bütün dünyada qadınlara özünə inamı olmayan, qeyri-sabit, zehni cəhətdən o qədər də inkişaf etməmiş insan kimi baxırlar. Bu yanlış “qadın xarakteri” anlayışı nəticəsində edilən hər hansısa səhv, o adamın insan olduğu üçün yox, qadın olduğu üçün etdiyi səhv kimi göstərilir.

Sözü gedən cəmiyyətlərdə, bir iş yeri üçün eyni təhsilə, eyni zəka və bacarığa sahib olmasına baxmayaraq, kişilər və qadınlar arasında bir seçim edilərkən seçim, ümumiyyətlə, kişi işçi üzərində saxlanılır. Buna görə də qadınların işlədiyi sahələr olduqca məhduddur.

Cəmiyyətdəki bu ümumi qənaətə görə bir çox qadın bu yanlış münasibətin təsirinə düşür. Bu təsirin nəticəsi olaraq cəmiyyətdə geri planda qalmaqda heç bir problem  görmürlər.

Geri qalmış ölkələrin çoxunda isə qadın-kişi bərabərsizliyi daha fərqli ölçülərdə ortaya çıxır. Bu ölkələrdə qadınlara təhsil, seçki, iş sahibi olmaq hüququ belə verilmir. Hətta evlənərkən həyat yoldaşlarını seçmə haqqına da sahib deyillər. Hər hansı bir mövzu haqqında fikir bildirmədikləri üçün, danışmalarına belə ehtiyac yoxdur. Qadınlar özləri ilə əlaqədar heç bir qərar verə bilmirlər. Onların əvəzinə bütün qərarları ataları, ya da həyat yoldaşları verir.

Burada saydığımız bir neçə səhv münasibətə illərlə müxtəlif çarələr tapmağa çalışmışlar. Qadınların haqqlarını qorumaq üçün qurulan təşkilatlar, azadlıq, bərabərlik, feminizm kimi anlayışların müzakirəyə qoyulması, müxtəlif proyektlər hazırlanması, konfranslar, panellər təşkil edilməsi bu axtarışların sadəcə bir hissəsidir. Bütün bu səylərə və çalışmalara baxmayaraq, tapılan çarələrin əslində heç bir hüquqi statusu yoxdur. Bu nəticə son dərəcə təbiidir. Çünki bütün digər problemlərdə olduğu kimi əsl çarə Qurandadır.

Quran əxlaqının yaşandığı cəmiyyətdə cəmiyyəti meydana gətirən fərdlər arasında qətiyyən ayrı-seçkilik yoxdur. Bir insanın qadın, kişi, zəngin, kasıb, yaşlı, gənc və ya uşaq olmasının heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Əhəmiyyətli olan bu şəxslərin cinsiyyətləri, mövqeləri, sərvətləri, ya da başqa hər hansı bir xüsusiyyətləri deyil, etdikləri yaxşı işlər və Allaha olan yaxınlıqları, yəni təqvalarıdır. Allah bir ayəsində müsəlmanlara “(Özünüzlə) azuqə götürün! Ən yaxşı azuqə isə təqvadır. ” (Bəqərə Surəsi, 197) sözləriylə bu mövzunu xatırlatmışdır. Həmçinin Quranda möminlərdən saleh əməllər işləyən qadınlar və kişilər olaraq bəhs edilir. Quranda möminlərin kişi və ya qadın olmalarının deyil, Allahın əmr etdiyi əxlaqı yaşamalarının əhəmiyyətinə diqqət çəkilir. Bu mövzudakı ayələrdən bəziləri belədir:

“Mömin kişilərlə mömin qadınlar bir-birinin dostlarıdır. Onlar (insanlara) yaxşı işlər görməyi buyurur, pis əməllərə qadağa qoyur, namaz qılır, zəkat verir, Allaha və Onun Elçisinə itaət edirlər. Allah onlara rəhm edəcəkdir. Həqiqətən, Allah Qüdrətlidir, Müdrikdir. Allah mömin kişilərə və mömin qadınlara (ağacları) altından çaylar axan, içində əbədi qalacaqları Cənnət bağları və Ədn bağlarında gözəl məskənlər vəd etmişdir. Allahın razılığı isə daha böyükdür. Bu, böyük uğurdur.” (Tövbə Surəsi, 71-72)

“Həqiqətən, müsəlman kişilər və müsəlman qadınlar, mömin kişilər və mömin qadınlar, müti kişilər və müti qadınlar, doğru danışan kişilər və doğru danışan qadınlar, səbirli kişilər və səbirli qadınlar, (Allaha) baş əyən kişilər və baş əyən qadınlar, sədəqə verən kişilər və sədəqə verən qadınlar, oruc tutan kişilər və oruc tutan qadınlar, ismətlərini qoruyan kişilər və (ismətlərini) qoruyan qadınlar, Allahı çox zikr edən kişilər və qadınlar üçün Allah bağışlanma və böyük mükafat hazırlamışdır.” (Əhzab Surəsi, 35)

“Həm kişilərdən, həm də qadınlardan mömin olaraq yaxşı işlər görənlər Cənnətə girərlər və onlara xurma çərdəyinin qırıntısı qədər haqsızlıq edilməz.” (Nisa Surəsi, 124)

Paylaş

Möminlər isə güclərini imanlarından alırlar. Buna görə də şərtlərdən asılı olmayaraq güclərində heç bir dəyişiklik olmur. Bu, mömin qadının da xarakterini təyin edən əhəmiyyətli xüsusiyyətdir. Allah Quranda güclü, heç zaman sarsılmayan, şərəfli xüsusiyyətə sahib olan şəxsiyyətlərə belə diqqət çəkir:

“Ey iman gətirənlər! Sizdən hər kəs dinindən dönsə, (bilsin ki) Allah (onun yerinə) elə bir tayfa gətirər ki, (Allah) onları, onlar da (Allahı) sevərlər. Onlar möminlərə qarşı mülayim, kafirlərə qarşı isə sərt olar, Allah yolunda vuruşar və heç kəsin tənəsindən qorxmazlar. Bu, Allahın lütfüdür, onu istədiyinə verər. Allah (öz lütfü ilə) genişdir, (O, hər şeyi) biləndir!” (Maidə Surəsi, 54)

Allahın bu ayədə bildirdiyi  başqa əhəmiyyətli mömin xüsusiyyəti isə iman edənlərin, insanların qınamasından təsirlənməyən güclü şəxsiyyətə sahib olmalarıdır. Möminlər tarix boyu bir çox peyğəmbərin yaşadıqları cəmiyyətlər tərəfindən müxtəlif şəkillərdə günahlandırılıb qınandıqlarını, əziyyətlərə məruz qaldıqlarını, yurdlarından sürgün edildiklərini və hətta bu səbəbdən öldürüldüklərini bilirlər. Peyğəmbərlərin bütün bu çətinliklər qarşısında göstərdikləri  güclü, əzmli və möhkəm şəxsiyyəti, səbri, dözümü və təvəkkülü özlərinə nümunə götürürlər. Allahın “Əlbəttə, siz malınız və canınızla imtahan ediləcəksiniz. Sizdən əvvəl kitab verilmiş kimsələrdən və (Allaha) şərik qoşanlardan bir çox əziyyətli sözlər eşidəcəksiniz. Əgər səbr edib Allahdan qorxsanız, əlbəttə, bu, məqsədə müvafiq (dəyərli) işlərdəndir.” (Ali İmran Surəsi, 186) ayəsiylə bildirdiyi kimi, dünya həyatındakı imtahanın bir tələbi olaraq möminlərin çətinlik və sıxıntılarla sınanacaqlarını, inkar edənlərdən ‘əziyyət verən’ sözlər eşidərək qınanacaqlarını bilirlər. Bütün bunları Allaha qarşı olan səmimi imanlarını, təslimiyyətlərini və sədaqətlərinin gücünü göstərə biləcəkləri hadisələr olaraq görüb şövqlə qarşılayır və güclü iradə göstərirlər.

“İman gətirən, xeyirli işlər görən, namaz qılan, zəkat verən şəxslərin Rəbbi yanında mükafatları vardır. Onların heç bir qorxusu yoxdur və onlar qəm-qüssə görməzlər!” (Bəqərə Surəsi, 277)

Heç vaxt cahiliyyə əxlaqını yaşayan qadınlar kimi zəiflik göstərmirlər. Kiminsə sözü, hərəkəti, ya da tənqidi, zəiflik edib gücdən düşmələrinə, cəsarətlərinin qırılmasına səbəb olmur. Küsəyənlik, emosionallıq kimi romantik reaksiyalar verməyi heç vaxt özlərinə yaraşdırmırlar. Hər zaman Allaha təvəkkül edirlər. Başlarına gələn hadisələr qarşısında Allahın hər şeyi görüb bildiyini, sonsuz ədalət sahibi olduğunu, heç kimin “xurma çərdəyindəki nazik tel” (Nisa Surəsi, 49) qədər belə haqsızlığa uğradılmayacağını bilərək rahat olur, Allaha təslim olurlar. Özlərini qınayan adam haqsızdırsa, bu haqsızlığını Allahın mütləq ortaya çıxaracağını bilir, bundan ötəri narahat olmurlar.

Bəzi cahiliyyə qadınları isə güc və iradənin kişilərə məxsus xüsusiyyətlər olduğuna inanırlar. Çətinliklər və sıxıntılar qarşısında kişilərin dözümlü olmalarını və qadınlara dəstək olmalarını gözləyirlər. Qadınların görə biləcəkləri ən yaxşı işi isə onlara sığınmaq və onların ağıllarına, iradələrinə və güclərinə təslim olmaq olduğunu zənn edirlər. Buna görə də daim kişilərin özlərini qorumağını gözləyirlər. Xüsusilə də çətin və sıxıntılı mühitlərlə qarşı-qarşıya qaldıqlarında bütün güclərini və iradələrini də itirir, narahat olurlar. Bu da fikirlərinin qarışmasına və məntiqli düşünmə qabiliyyətlərini itirmələrinə səbəb olur.

Bunun kimi cahiliyyə əxlaqını mənimsəyən bəzi qadınlar, sahib olduqları bu zəif şəxsiyyətlərinə görə insanların özləri haqqında nə düşündüyünə də həddindən artıq əhəmiyyət verirlər. Çox vaxt sırf insanların gözünə girmək, onlar üzərində müsbət təəssürat yaradıb aralarında yaxşı mövqe qazanmaq üçün səhv olduğunu bildikləri hərəkətləri edirlər. Bu insanlar tərəfindən bəyənilmədikdə, qınandıqda, təhqir olunduqda və ya buna oxşar hər hansı bir söz eşitdikdə depressiyaya düşürlər. Sadəcə Allah Qatındakı dəyərlərinin əhəmiyyətli olduğunu düşünmədikləri, bunun əvəzinə yalnız insanların razılığını hədəflədikləri üçün bütün əməllərinin hədər olduğuna inanır və üzülürlər. Əhvallarının pozulmasıyla yanaşı bütün güclərini, iradələrini və cəsarətlərini itirirlər.

Müsəlman qadın isə doğru olduğunu bildiyi bir mövzuda heç vaxt insanların qınamasından qorxub geri addım atmır. Allah Quran ayələri ilə insana doğrunu və yanlışı bütün xırdalıqlarıyla bildirmişdir. Müsəlman qadının rəhbəri Qurandır. Əgər müsəlman qadın Allahın Quranda bildirdiyi əxlaqı yaşadığı üçün ətrafındakı insanlar tərəfindən qınanırsa, bu tam əksinə onun bu istiqamətdəki şövqünü, iradəsini və istəyini daha da gücləndirir. Onun üçün Allahın razılığını qazanmaq insanların məmnuniyyətindən və düşüncələrindən daha vacibdir. Çünki insanı qiymətli edən Allah Qatındakı mövqeyidir. Bunu təyin edən də onun Quran əxlaqına uyğun hərəkət etməsidir. Buna görə də insanların düşüncəsinə, ya da camaatın qənaətinə deyil, Quran əxlaqına uyğun hərəkət edirlər. Tək qalsalar belə çoxluğa tabe olmur, müstəqil  hərəkət edirlər.

Paylaş

Həyatı özlərinin təyin etdikləri qaydalarla yaşayan insanlar, nəfslərinin o andakı istəklərinə tabe olaraq asanlıqla bu qaydaları poza bilirlər. Həyatlarına istiqamət verən və xarakterlərini davamlı olaraq sabit qalmağı təmin edən, doğru olduğuna inandıqları yol yoxdur. Buna görə də vaxt keçdikcə xarakterləri dəyişir. Davranışlarında müəyyən bir sabitlikdən bəhs etmək mümkün olmur.

Ümumiyyətlə, bu şəxslərin xarakterlərindəki dəyişikliyi təyin edən güc nəfsləridir. Allah Quranda nəfslərin eqoist ehtiraslara uyğun olaraq yaradıldığını bildirir. Əgər insan nəfsinə özünü istiqamətləndirməyə icazə versə, bu zaman onun xarakteri bu eqoist ehtiraslara uyğun formalaşacaq. Bu eqoist ehtiraslar isə təmkinli və mülayim şəxsiyyət nümayiş etdirməsinə təsir edəcək. İnsan nəfsinin təlqinləri nəticəsində bir anda hirslənəcək, romantikləşəcək, küsüb-inciyəcək, qısqanclıq edəcək və bunlara bağlı olaraq da ani qərarlar verəcək. Buna görə də xarakteri həmişə dəyişkən olacaq. Bir anı başqa bir anına uyğun olmayacaq. Hər an ruh halı, düşüncələri, duyğuları, qərarları və dünyagörüşü dəyişəcək. Belə insan isə əsassız və qeyri-sabit  davranışlarıyla həmişə ətrafındakı insanlar üzərində narahatlıq və etibarsızlıq hissi oyandıracaq.

Belə şəxsiyyətə dindən uzaq yaşayan cəmiyyətlərdə görülən qadın xarakterində rast gəlmək mümkündür. Quran əxlaqının qazandırdığı dünyagörüşündən uzaq olduqları üçün bu şəxslər qadın xarakterinə yaraşdırılan romantikliyi tamamilə qəbul edir və bu xarakterin bütün həyatlarını istiqamətləndirməsinə icazə verirlər. Bu isə onların ağıllı qərar vermələrinə mane olur.

Müsəlman qadının rəhbəri isə Qurandır. Allah Quranda nəfsin adamı daim pisliyə çağıracağını, şeytanın insanı ümidsizliyə düşməyə, ağılsız hərəkətlər etməyə, istəklərinin və ehtiraslarının tələb etdiyi şəkildə hərəkətlər etməyə məcbur edəcəyini bildirmişdir. Bütün bunlara qarşı özünə Quranı rəhbər edən, vicdanının səsiylə hərəkət edən insanların isə ideal şəxsiyyət qazanacaqlarını, həm dünyada, həm də axirətdə üstün mövqeyə gələcəklərini xatırlatmışdır.

Müsəlman qadın Allahın göstərdiyi yola tabe olduğundan, belə bir güclü və üstün şəxsiyyəti qazanmışdır. Rəhbəri Quran olduğu üçün hadisələr qarşında göstərəcəyi münasibətlər, verəcəyi reaksiyalar həmişə İslam əxlaqına görə olur. Bu da ona mülayim və təmkinli xarakter qazandırır. Necə hərəkət edəcəyi, hadisələri hansı dünyagörüşüylə, hansı məntiqlə qiymətləndirəcəyi ətrafındakılar üçün heç vaxt gözlənilməz olmur. Ağlı, vicdanı, rəftarları, danışıqları həmişə Quran əxlaqının qazandırdığı sabitliyi əks etdirir. Buna görə də etibarlı xarakterə malik olur. Əxlaqındakı və xarakterindəki bu sabitliyə görə cahiliyyə cəmiyyətlərində ön plana çıxan qadın xarakterindən çox fərqli xarakter nümayiş etdirir.

Paylaş

Allah Quranın “qəlbləri qəflət içində qaldığı halda…” (Ənbiya Surəsi, 3) ayəsiylə, Allaha iman etməyən insanların bu xüsusiyyətlərinə diqqət çəkmiş və bu şəxslərin ürəklərinin dünya həyatına dair işlərə qarşı ehtiras dolu bir qəflət içərisində olduğunu bildirmişdir.

Müsəlman qadın isə cahiliyyə əxlaqının qadın xarakterinə aid bütün bu xüsusiyyətlərdən uzaq xarakterə sahibdir. Allahın insan üçün dünya həyatında çox məhdud ömür vaxtı təyin etdiyini və zamanın sürətlə azaldığını bilir. İnsanların axirət həyatında Allahın sonsuz cənnətini, rəhmətini və razılığını qazana bilmək üçün əllərindəki tək imkanı isə dünya həyatındakı bu vaxtlarıdır. Buna görə Müsəlmanlar yaşadıqları hər anın özləri üçün çox qiymətli olduğunu bilərək hərəkət edirlər. Bir anlarını belə boş işlə əylənərək, boş sözlərlə keçirməklərinin böyük itki olacağının və bunun axirətdə insanın böyük peşmanlıq duyacağına səbəb ola biləcəyinin fərqindədirlər. Hər anlarını bu düşüncə ilə keçirir və daim Allahın razılığını qazanmağı ümid etdikləri işlərə yönələrlər. Allahın “Belələri Allaha, Axirət gününə iman gətirir, yaxşı işlər görməyi buyurur, pis əməlləri qadağan edir və xeyirxah işlər görməyə tələsirlər. Məhz onlar əməlisalehlərdəndirlər.” (Ali İmran Surəsi, 114) ayəsiylə bildirdiyi kimi, yaşadıqları hər anı Allahın razılığını qazana bilmək üçün ‘xeyirlərdə yarışaraq’ keçirirlər.

Paylaş

Müsəlman qadın isə ürəyindəki Allah qorxusundan bu cür hərəkətlərdən diqqətlə  çəkinir. Heç vaxt kiçik mənfəətlər uğrunda insanların məmnuniyyətini qazanmağa çalışmır. Bütün bunların insanı həm Allah Qatında, həm də insanların gözündə hörmətdən salan sadə hərəkətlər olduğunu bilir və heç vaxt bu cür hərəkətlər etmir. Məqsədi həyatının hər anında Allahın razılığını qazanmağı ümid etdiyi xarakterə sahib olmaqdır. Müsəlman qadın Allahın bəyəndiyi əxlaqın ancaq səmimiyyətlə yaşanacağını  bilir. Allahın “…Şübhəsiz ki, O, kökslərdə olanları Biləndir.” (Şura Surəsi, 24) ayəsiylə bildirdiyi kimi insanların ürəklərində gizlədiklərini bildiyinin də şüurundadır.

Paylaş

Cahiliyyə qadın xarakterinin əhəmiyyətli xüsusiyyətlərindən biri bu şəxslərin üfüqləri, idealları, düşüncələri və həyat tərzlərinin çox dar sahə ilə məhdudlaşmasıdır. Bu xarakteri mənimsəyən qadınlar üçün cəmiyyətin nəzərdə tutduğu bəzi müəyyən vəzifə və məsuliyyətləri var. Əslində onlardan gözlənilən sadəcə olaraq bunları ən yaxşı şəkildə yerinə yetirmələridir. Bunların xaricində fərqli ideallara sahib olmaları, ya da fərqli mövzularda özlərini inkişaf etdirmələri üçün, ümumiyyətlə, qadınlara imkan verilmir. Qadınlar ancaq bu vəziyyətdən xəbər tutduqları, həyatlarını daha fərqli və daha böyük ideallar üzərinə qurma ehtiyacını duyduqları təqdirdə özlərini inkişaf etdirib, düşüncə üfüqlərinin sərhədlərini genişləndirə bilərlər.

Qadın üçün nəzərdə tutulan başlıca məsuliyyətlər isə, ümumilikdə götürsək, ailəsini və evini maddi və mənəvi baxımdan yaxşı şəkildə idarə etməsi və uşaqlarını yetişdirməsidir. Bunların xaricində qadınların uşaqlıq illərindən etibarən aldıqları təlqinlər əsasında maraqlandıqları mövzular isə tamamilə özlərinə aiddir. Bunlar da, ümumiyyətlə, saçları, makiyajları, paltarları, dəblə ayaqlaşmaq  kimi mövzular, ev təmizliyi, dost yığıncaqları kimi fəaliyyətlərlə məhduddur. Əlbəttə, insanın ailəvi məsuliyyətlərini yerinə yetirməsində, özünə aid ehtiyaclarını aradan qaldırmaqla maraqlanmasında, ya da evinin təmizliyini təmin etməsində səhv yoxdur. Səhv olan, yaşadığı həyatın və boynuna götürdüyü məsuliyyətlərin yalnız bunlarla məhdudlaşdırılması və bunu nə məqsədlə etdiyini bilməməyidir.

Allah insanı müəyyən bir məqsədlə yaratmış, üzərinə düşən məsuliyyətləri Quranla bildirmişdir. Müsəlman qadın hər şeydən əvvəl onu yaradan, ömür təyin edən, yaşadığı hər an onu qoruyan, nemətləriylə lütf edən Rəbbimizə qarşı məsuldur. Allahın Quranla insanlara bildirdiyi əxlaqı yaşamaqla, Allaha ibadət və qulluq etməklə, Onun razılığını qazanacaq işlər görməklə məsuldur. Cahiliyyə inancları səbəbindən gözəl əxlaqın qazandıracağı dinc və xoşbəxtlikdən uzaq  həyat yaşayan insanlara Quran əxlaqını izah edib, onların Allahın razılığına, rəhmətinə, cənnətinə qovuşmaları üçün əlindən gələn səyi göstərməklə mükəlləfdir. İnsanlara şeytanın təqdim etdiyi xaos və qarışıqlığın hakim olduğu, sevginin, hörmətin, dostluq kimi nemətlərin lazım olduğu kimi yaşanmadığı qaranlıq ruh halından xilas olmağın yolunu göstərmək üçün səmimiyyətlə səy göstərməlidir.

Allah Quranın  “Sizə nə olub ki, Allah yolunda və: “Ey Rəbbimiz! Bizi əhalisi zalım olan bu şəhərdən çıxart, bizə Öz tərəfindən bir himayəçi təyin et, bizə Öz tərəfindən bir yardımçı təyin et!”– deyən zəif kişilər, qadınlar və uşaqlar uğrunda vuruşmursunuz?” (Nisa Surəsi, 75) ayəsiylə insanlara yer üzərindəki çətinlik çəkən gücsüz insanların vəziyyətini xatırlatmış, onlara kömək etməyin və yol göstərməyin vicdan sahibi insanlar üçün vəzifə olduğunu bildirmişdir.

Allah başqa bir ayədə isə “Allaha ibadət edin və heç bir şeyi Ona şərik qoşmayın! Valideynlərə, qohum-əqrəbaya, yetimlərə, kasıblara, yaxın və uzaq qonum-qonşuya, yol yoldaşına, müsafirə və sahib olduğunuz (kölə və kənizlərə) yaxşılıq edin! Həqiqətən, Allah özünü öyənləri və lovğalıq edənləri sevmir.” (Nisa Surəsi, 36) sözləriylə möminlərin öhdəçiliyinin yalnız özləri olmadığını, yetimlərə, yoxsullara, yolda qalmışa və bunlar kimi möhtac olan bir çox insana kömək əlini uzatmaqla da məsul olduqlarını xatırlatmışdır. Müsəlman qadın bütün bu məsuliyyətlərinin şüurunda olan insandır. Buna görə də heç vaxt yalnız öz ehtiyaclarının arxasına düşüb, yalnız özünü maraqlandıran bir neçə məsuliyyəti yerinə yetirib, Allahın bildirdiyi bu öhdəlikləri göz ardı edə bilməz. Həyata dair ideallarını, düşüncələrini yalnız bu şəkildə məhdudlaşdırmaz. Dünyanın hər tərəfindəki çətin vəziyyətdəki insanların, aclıqdan əziyyət çəkən, epidemiya xəstəliklərlə ilə mübarizə edən, döyüş və qarşıdurma mühitlərinin çətinliyini yaşayan uşaqların, qadınların, yaşlıların bütün çətinliklərini sanki öz problemi imiş kimi düşünüb onlara kömək etmək üçün əlindən gələn səyi göstərər. Bundan əlavə gündəlik həyatında qarşısına çıxan məsələlərdə də hər mövzuya həqiqətən layiq olduğu qədər dəyər verər.

Əsl məqsədinin Allahın razılığını qazanmaq, Onun bəyəndiyi əxlaqı yaşamaq və insanlara gerçək dincliyi və xoşbəxtliyi yaşayacaqları bu əxlaqı izah etmək olduğunu bilər. Buna görə də bəzi qadınların gündəlik həyatlarında qarşılaşıb çox əhəmiyyətli gördükləri, gözlərində böyüdüb kədərləndikləri bir çox mövzunun insanın gerçək məqsədinin yanında, nə qədər boş və nə qədər əhəmiyyətsiz mövzular olduğunu bilərək hərəkət edər.

Paylaş